(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.24. అధ్యాయః 024
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
వ్యాసేన యుధిష్ఠిరంప్రతి రాజధర్మకథనపర్వకం రాజ్యపాలనచోదనా॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

వైశంపాయన ఉవాచ। 12-24-0x(6230)(75117)
పునరేవ మహర్షిస్తం కృష్ణద్వైపాయనోఽర్థవత్।
అజాతశత్రుం కౌంతేయమిదం వచనమబ్రవీత్॥ 12-24-1(75118)
అరణ్యే వసతాం తాత భ్రాతౄణాం తే మనిస్వినాం।
మనోరథా మహారాజ యే తత్రాసన్యుధిష్ఠిర॥ 12-24-2(75119)
తాని మే భరతశ్రేష్ఠ ప్రాప్నువంతు మహారథాః।
ప్రశాధి పృథివీం పార్థ యయాతిరివ నాహుషః॥ 12-24-3(75120)
అరణ్యే దుఃఖవసతిరనుభూతా తపస్విభిః।
దుఃఖస్యాంతే నరవ్యాఘ్ర సుఖాన్యనుభవంతు వై॥ 12-24-4(75121)
ధర్మమర్థం చ కామం చ భ్రాతృభిః సహ భారత।
అనుభూయ తతః పశ్చాత్ప్రస్థాతాఽసి విశాంపతే॥ 12-24-5(75122)
అర్థినాం చ పితృణాం చ దేవతానాం చ భారత।
ఆనృణ్యం గచ్ఛ కౌంతేయ తతః స్వర్గం గమిష్యసి॥ 12-24-6(75123)
సర్వమేధాశ్చమేధాభ్యాం యజస్వ కురునందన।
తతః పశ్చాన్మహారాజ గమిష్యసి పరాం గతిం॥ 12-24-7(75124)
భ్రాతృంశ్చ సర్వాన్క్రతుభిః సంయోజ్య బహుదక్షిణైః।
సంప్రాప్తః కీర్తిమతులాం పాండవేయ గమిష్యసి॥ 12-24-8(75125)
విఝస్తే పురుషవ్యాఘ్ర వచనం కురుసత్తమ।
శృణుష్వైవం యథా కుర్వన్న ధర్మాచ్చ్యవసే నృప॥ 12-24-9(75126)
ఆదదానస్య విజయం విగ్రహం చ యుధిష్ఠిర।
సమానధర్మకుశలాః స్థాపయంతి నరేశ్వర॥ 12-24-10(75127)
`ప్రత్యక్షమనుమానం చ ఉపమానం తథాఽఽగమః।
అర్థాపత్తిస్తథైతిహ్యం సంశయో నిర్ణయస్తథా॥ 12-24-11(75128)
ఆకార ఇంగితం చైవ గతిశ్చేష్టా చ భారత।
ప్రతిజ్ఞా చైవ హేతుశ్చ దృష్టాంతోపనయస్తథా॥ 12-24-12(75129)
ఉక్తిర్నిగమనం తేషాం ప్రమేయం చ ప్రయోజనం।
ఏతాని సాధనాన్యాహుర్బహువర్గప్రసిద్ధయే॥ 12-24-13(75130)
ప్రత్యక్షమనుమానం చ సర్వేషాం యోనిరుచ్యతే।
ప్రమాణజ్ఞో హి శక్నోతి దండయోనౌ విచక్షణః।
అప్రమాణవతా నీతో దండో హన్యాన్మహీపతిం॥ 12-24-14(75131)
దేశకాలప్రతీక్షీ యో దస్యూన్మర్షయతే నృపః।
శాస్త్రజాం బుద్ధిమాస్థాయ యుజ్యతే నైనసా హి సః॥ 12-24-15(75132)
ఆదాయ బలిషఙ్భాగం యో రాష్ట్రం నాభిరక్షతి।
ప్రతిగృహ్ణాతి తత్పాపం చతుర్థాంశేన భూమిపః॥ 12-24-16(75133)
నిబోధ చ యథాఽఽతిష్ఠంధర్మాన్న చ్యవతే నృపః।
నిగ్రహాద్ధర్మశాస్త్రాణామనురుద్ధ్యన్నపేతభీః।
కామక్రోధావనాదృత్య పితేవ సమదర్శనః॥ 12-24-17(75134)
దైవేనాభ్యాహతో రాజా కర్మకాలే మహాద్యుతే।
న సాధయతి యత్కర్మ న తత్రాహురతిక్రమం॥ 12-24-18(75135)
తరసా బుద్ధిపూర్వం వా నిగ్రాహ్యా ఏవ శత్రవః।
పాపైః సహ న సందధ్యాద్రాజ్యం పుణ్యం చ కారయేత్॥ 12-24-19(75136)
శూరాశ్చార్యాశ్చ సత్కార్యా విద్వాంసశ్చ యుధిష్ఠిర।
గోమినో ధనినశ్చైవ పరిపాల్యా విశేషతః॥ 12-24-20(75137)
వ్యవాహరేషు ధర్మేషు యోక్తవ్యాశ్చ బహుశ్రుతాః।
`ప్రమాణజ్ఞా మహీపాల న్యాయశాస్త్రావలంబినః॥ 12-24-21(75138)
వేదార్థతత్త్వవిద్రాజంస్తర్కశాస్త్రబహుశ్రుతాః।
మంత్రే చ వ్యవహారే చ నియోక్తవ్యా విజానతా॥ 12-24-22(75139)
తర్కశాస్త్రకృతా బుద్ధిర్ధర్మశాస్త్రకృతా చ యా।
దండనీతికృతా చైవ త్రైలోక్యమపి సాధయేత్॥ 12-24-23(75140)
నియోజ్యా వేదతత్త్వజ్ఞా యజ్ఞకర్మసు పార్తివ।
వేదజ్ఞా యే చ శాస్త్రజ్ఞాస్తే చ రాజన్సుబుద్ధయః॥ 12-24-24(75141)
ఆన్వీక్షకీత్రయీవార్తాదండనీతిషు పారగాః।
తే తు సర్వత్ర యోక్తవ్యాస్తే చ బుద్ధేః పరం గతాః॥ ' 12-24-25(75142)
గుణయుక్తేఽపి నైకస్మిన్విశ్వసేత విచక్షణః॥ 12-24-26(75143)
అరక్షితా దుర్వినీతో మానీ స్తబ్ధోఽభ్యసూయకః।
ఏనసా యుజ్యతే రాజా దుర్దాంత ఇతి చోచ్యతే॥ 12-24-27(75144)
యే రక్ష్యమాణా హీయంతే దైవేనృభ్యాహతా నృప।
తస్కరైశ్చాపి హీయంతే సర్వం తద్రాజకిల్విషం॥ 12-24-28(75145)
సుమంత్రితే సునీతే చ సర్వతశ్చోపపాదితే।
పౌరుషే కర్మణి కృతే నాస్త్యధర్మో యుధిష్ఠిర॥ 12-24-29(75146)
విచ్ఛిద్యంతే సమారబ్ధాః సిద్ధ్యంతే చాపి దైవతః।
కృతే పురుషకారే తు నైనః స్పృశతి పార్థివం॥ 12-24-30(75147)
అత్ర తే రాజశార్దూల వర్తయిష్యే కథామిమాం।
యద్వృత్తం పూర్వరాజర్షేర్హయగ్రీవస్య పాండవ॥ 12-24-31(75148)
శత్రూన్హత్వా హతస్యాజౌ శూరస్యాక్లిష్టకర్మణః।
అసహాయస్య సంగ్రామే నిర్జితస్య యుధిష్ఠిర॥ 12-24-32(75149)
యత్కర్మ వై నిగ్రహే శాత్రవాణాం
యోగశ్చాగ్ర్యః పాలనే మానవానాం।
కృత్వా కర్మ ప్రాప్య కీర్తి స యుద్ధా
ద్వాజిగ్రీవో మోదతే స్వర్గలోకే॥ 12-24-33(75150)
సంత్యక్తాత్మా సమరేష్వాతతాయీ
శస్త్రైశ్ఛిన్నో దస్యుభిర్వధ్యమానః।
అశ్వగ్రీవః కర్మశీలో మహాత్మా
సంసిద్ధార్థో మోదతే స్వర్గలోకే॥ 12-24-34(75151)
ధనుర్యూపో రశనా జ్యా శరః స్రు
క్స్రువః ఖంగో రుధిరం యత్ర చాజ్యం।
రథో వేదీ కామజో యుద్ధమగ్ని
శ్చాతుర్హోత్రం చతురో వాజిముఖ్యాః॥ 12-24-35(75152)
హుత్వా తస్మిన్యజ్ఞవహ్నావథారీ
న్పాపాన్ముక్తో రాజసింహస్తరస్వీ।
ప్రాణాన్హుత్వా చావభృథే రణే స
వాజిగ్రీవో మోదతే దేవలోకే॥ 12-24-36(75153)
రాష్ట్రం రక్షన్బుద్ధిపూర్వం నయేన
సంత్యక్తాత్మా యజ్ఞశీలో మహాత్మా।
సర్వాంల్లోకాన్వ్యాప్య కీర్త్యా మనస్వీ
వాజిగ్రీవో మోదతే దేవలోకే॥ 12-24-37(75154)
దైవీం సిద్ధిం మానుషీం దండనీతిం
యోగన్యాసైః పాలయిత్వా మహీం చ।
తస్మాద్రాజా ధర్మశీలో మహాత్మా
వాజిగ్రీవో మోదతే దేవలోకే॥ 12-24-38(75155)
విద్వాంస్త్యాగీ శ్రద్దధానః కృతజ్ఞ
స్త్యక్త్వా లోకం మానుషం కర్మ కృత్వా।
మేధావినాం విదుషాం సంమతానాం
తనుత్యజాం లోకమాక్రంయ రాజా॥ 12-24-39(75156)
సంయగ్వేదాన్ప్రాప్య శాస్త్రాణ్యధీత్య
సంయగ్రాజ్యం పాలయిత్వా మహాత్మా।
చాతుర్వర్ణ్యం స్థాపయిత్వా స్వధర్మే
వాజిగ్రీవో మోదతే దేవలోకే॥ 12-24-40(75157)
జిత్వా సంగ్రామాన్పాలయిత్వా ప్రజాశ్చ
సోమం పీత్వా తర్పయిత్వా ద్విజాగ్ర్యాన్।
యుక్త్యా దండం ధారయిత్వా ప్రజానాం
యుద్ధే క్షీణే మోదతే దేవలోకే॥ 12-24-41(75158)
వృత్తం యస్య శ్లాఘనీయం మనుష్యాః
సంతో విద్వాంసోఽర్హయంత్యర్హణీయం।
స్వర్గం జిత్వా వీరలోకానవాప్య
సిద్ధిం ప్రాప్తః పుణ్యకీర్తిర్మహాత్మా॥ ॥ 12-24-42(75159)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి రాజధర్మపర్వణి చతువింశోఽధ్యాయః॥ 24॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-24-1 వచనం హింసాప్రధానః క్షత్రధర్మో మే మాస్త్విత్యేవంరూపం॥
12-24-10 ఆదదానస్య పరస్వాపహర్తుః। సమానధర్మః అవిషమో ధర్మస్తత్ర కుశలాః స్థాపయంతి అవశ్యకర్తవ్యతయా వ్యవస్థాపయంతి॥
12-24-15 మర్షయతే దస్యూనపి న హంతి। ఏనసా తజ్జేన పాపేన॥
12-24-17 ధర్మశాస్త్రాణాం నిగ్రహాదతిలంఘనాజ్జాతాదధర్మాద్ధేతోశ్ర్యవతే। తాని అనురుధ్యన్నపేతభీశ్చ భవతి॥
12-24-19 రాష్ట్రపణ్యం న కారయేతి డ. థ. పాఠః॥
12-24-20 గోమినో గోమంతః॥
12-24-27 స్తబ్ధో మాన్యానమానయన్। అభ్యసూయకో గుణేషు దోషదృష్టిః॥
12-24-28 దైవేన అవర్షణాదినా॥
12-24-33 యత్కర్మ కర్తవ్యం తత్కర్మ కృత్వేతి సంబంధః॥
12-24-35 కామజః క్రోధో యుద్ధమూలభూతోఽగ్నిః। చాతుర్హోత్రం బ్రహ్మాద్యాః ఋత్విజః చతురశ్చత్వారః॥
12-24-37 సంత్యక్తాత్మా త్యక్తాహకారః॥
12-24-38 యోగః క్రియాయాముత్సాహో న్యాసా అభిమానత్యాగాస్తైర్యుక్తాం దైవీ సిద్ధిం యజ్ఞాదిక్రియామన్యదీయాం మానుషీం చ సిద్ధిం దండనీతిం మహీం చ పాలయిత్వేతి యోజనా। స్వయం చ యజ్ఞశీలః॥
12-24-39 మానుషం లోకమితి సంబంధః। తనుత్యజాం ప్రయాగాదౌ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.